Anh hùng và gian hùng, hay những tranh cãi vô bổ trong lịch sử !

Chia sẻ với bạn bè :

Hôm nay, chúng ta sẽ đi vào một câu chuyện gần như không có hồi kết, đó là những tranh cãi bất tận trong lịch sử. Mà đáng buồn thay, đó là những tranh cãi theo mình là “vô bổ”. Anh hùng và gian hùng, hay những tranh cãi vô bổ trong lịch sử. Ví dụ như:

XYZ là anh hùng hay gian hùng?

XYZ có thể là bất kỳ nhân vật lịch sử nào trong lịch sử. Xa lắc xa lơ thì có Tần Thuỷ Hoàng, quen thuộc hơn là Tào Tháo; gần chút thì có Napoleon, Stalin, Hitler… Còn với riêng sử Việt, muốn nhiều fan thì phải bàn về cặp kỳ phùng địch thủ Nguyễn Huệ – Nguyễn Ánh.

Nói thế thôi, chứ drama của cụ Huệ – cụ Ánh cũng xưa rồi. Chuyện về Hồ Quý Ly, Trần Thủ Độ “lạc thời” cũng hỏng có mới. Giờ muốn tiên phong, muốn chủ đề anh hùng – gian hùng thú vị, ta phải bàn về những nhân vật khác. Ai xưa nay được ca ngợi nhiều mà chưa bị “vạch trần”, thì nay ta “vạch mặt” như Lý Thường Kiệt; hoặc ai xưa nay bị thiên hạ căm ghét, nay ta tìm ra điểm sáng, tỷ như Triệu Đà. Làm sử online phải không ngừng sáng tạo, có phải không?

Ở đây, phải nói rõ là mình không ủng hộ hay phản đối quá trình “xét lại”.

• Thứ nhất, đó là nhu cầu luôn tồn tại trong tiến trình lịch sử, thời nào cũng có, ủng hộ hay phản đối cũng không thay đổi được.

• Thứ hai, việc “xét lại” có khi thật sự mang đến phát hiện mới về học thuật, có lúc chỉ là trò quanh quẩn của cảm xúc cá nhân “tôi nghĩ khác mọi người”, “nếu chúng ta đứng ở góc độ nhân vật ABC mà suy xét”… thôi thì thượng vàng hạ cám đều đủ cả, bỏ thì thương mà vương thì tội.

Anh hùng và gian hùng, hay những tranh cãi vô bổ trong lịch sử !
Anh hùng và gian hùng, hay những tranh cãi vô bổ trong lịch sử !

Thế nên, trong bài này, mình chỉ nói đến việc tranh luận một nhân vật là anh hùng hay gian hùng. Đối với mình, đó là cuộc tranh luận vô giá trị.

À, thật ra vẫn có, nhưng về bản chất, đó không phải giá trị cho lịch sử. Mình sẽ điểm qua những “giá trị” kia ở cuối bài sau.

  1. Yếu tố thứ nhất khiến cuộc tranh luận vô giá trị, là các bên không thể thống nhất tiêu chuẩn chung cho vấn đề khi tranh luận. Trời có đang mưa không? Nhìn bằng mắt, cảm nhận bằng tay sẽ thấy ngay. Chỉ cần có chứng cứ, mọi người đều đồng ý việc đúng / sai. Thế nhưng những đánh giá thiên về đạo đức lại không đơn giản thế.

A: Tao thấy X là một anh hùng vì đã có công đánh ngoại xâm.

B: Tuy X đánh ngoại xâm nhưng X bất trung bất nghĩa, cùng lắm là gian hùng thôi chứ không thể gọi là anh hùng được.

C: Tuy X bất trung bất nghĩa nhưng vua tài hèn đức kém, X có tài thì X nắm quyền, tạo phúc cho muôn dân. Quan trọng là dân ấm no hạnh phúc chứ chẳng lẽ vì ngu trung mà để dân chúng lầm than?

D: X chỉ vì lợi ích cá nhân thôi. Trong triều có ông Y cũng tài năng đức độ tạo phúc cho dân, nhưng X thấy Y đe doạ quyền lực của mình nên hãm hại Y. Người như vậy mà xem là anh hùng thì thiên hạ này loạn mất.

(Vân vân & vân vân…)

Không chỉ chủ đề gian hùng / anh hùng, mà tất cả chủ đề thiên về đánh giá đạo đức cá nhân, không có tiêu chuẩn chung, ví dụ như đáng thương hay đáng trách, nếu XYZ sinh ở thời này mà không phải thời nọ… Đều chỉ là những cuộc tranh luận không bao giờ có hồi kết.

  1. Yếu tố thứ hai khiến những cuộc tranh luận như thế vô giá trị, là ngay cả khi các phe đã thống nhất được tiêu chuẩn chung, họ vẫn giằng co trong những tiêu chuẩn… không chung.

— Bán nước là xấu. Tất cả đồng ý không? Đồng ý!

— Đánh ngoại xâm là tốt. Tất cả đồng ý không? Đồng ý!

— Tạo phúc cho dân quan trọng hơn trung hiếu với vua. Đồng ý không? Đồng ý!

Ơ, nhưng anh X nhà tao chỉ cắt cho giặc vài ba tỉnh thôi, không thể gọi là bán nước, cái đấy là giải pháp tình thế để bảo toàn lực lượng.

Ơ, nhưng anh Y nhà mày tuy đánh ngoại xâm nhưng chính hắn gây ra lục đục nội bộ nên giặc mới có cớ tràn sang đấy chứ.

Ơ, nhưng chỉ có dân ở vùng ấy tôn thờ ca ngợi X thôi, chứ như dân vùng tao thù hắn muốn đào mồ cuốc mả, đâu thể xem là được lòng dân.

(Lại tiếp tục vân vân & vân vân…)

Kết quả vẫn như trên.

  1. Yếu tố thứ ba, thật ra cũng là điểm chung của tất cả các cuộc tranh luận thiên về nhận định cá nhân:

— Mọi người tranh luận chỉ để bảo vệ quan điểm cá nhân. —

Thậm chí càng tranh luận, “sĩ khí” càng cao càng tin chấp mê bất ngộ vào thứ mình tin; trong khi nếu là bình thường, khi không cần phải “chiến đấu” với ai, nếu tình cờ đọc được thông tin nào đấy trái với niềm tin cố hữu ta lại có khả năng bình tĩnh tiếp nhận. Kết quả là việc tranh luận không giúp bản thân mở mang học hỏi được bao nhiêu, chỉ càng khiến bản thân bảo thủ.

.

Nói về khuyết điểm thế đủ rồi, đến đây mình sẽ nói về ưu điểm, hay giá trị của việc đánh giá đạo đức kiểu XYZ là anh hùng hay gian hùng.

• Thứ nhất là giá trị đánh bóng tên tuổi, câu “Likes”, câu tương tác. Tranh luận kiểu này không cần nhiều kiến thức, thậm chí đôi khi cũng chả cần kiến thức. Bạn thấy một bài tranh luận về Huệ – Ánh, bạn nhảy vào và để lại một bình luận đầy sâu sắc: “Dân không thờ sai ai bao giờ!”, hoặc “Cứ xem cơ nghiệp ai dài lâu sẽ thấy rõ nhân quả thôi.”

Và bạn thấy mình thông thái như một vị thần, fan Huệ / Ánh like bình luận của bạn đều đều, bạn rất vui. Bạn nhớ loáng thoáng Nguyễn Huệ là tướng của Nguyễn Ánh nhưng tạo phản, rồi sau bao nhiêu khó khăn Nguyễn Ánh đã chính tay giết Nguyễn Huệ trên chiến trường, thành công phục quốc, nhưng bạn không chắc lắm, nên bạn chỉ vào ném thêm cái bình luận sâu đíp chung chung: “Ai thắng ai thua, cuối cùng chịu khổ cũng chỉ là dân.” Thế là lại được vài Likes nữa.

Kẻ khơi mào tranh luận được tiếng là có góc nhìn đa chiều, kẻ tham gia tranh luận có được sự hưng phấn khi chiến đấu, đến cả kẻ qua đường cũng chấm mút được vài Likes, cả làng đều vui vẻ.

• Thứ hai là giá trị định hướng và tuyên truyền đạo đức. Việc đóng khung một nhân vật, một hành động vào tiêu chuẩn tốt / xấu sẽ dễ dàng cho việc giáo dục hơn. Tỷ như lúc bé ta thường được dạy nói dối là xấu, nhưng lớn lên trải qua nhiều chuyện mới hiểu đôi lúc cũng phải tuỳ tình thế. Ca ngợi nhân vật X là gián tiếp đề cao những phẩm chất được nhấn mạnh nào đấy của nhân vật X, tương tự với việc phê phán nhân vật Y.

Năng lực nhận thức của mỗi người mỗi khác, cộng đồng nói chung vẫn cần một tiêu chuẩn kiểu “mặc định an toàn”, ai có khả năng và nhu cầu suy nghĩ cao hơn thì tự tìm hiểu, nhìn nhận theo hướng khác, còn hướng ấy tốt hay xấu… cũng tuỳ duyên. Một cộng đồng tin vào tiêu chuẩn “Bán nước là xấu” dù sao cũng an toàn hơn một cộng đồng luôn hoang mang “Bán nước là tốt hay xấu nhỉ?”

Vậy ta có nên rơi vào vòng xoáy của những tranh luận như thế nữa không nhỉ?

© Thị Bí (hay còn gọi là “Bí Bứt Bông” của Lạc ngắm nhân gian)

Đăng lại từ fanpage : The X-file of History


Copyright © All rights reserved. | Việt Sử Giai Thoại by VNPICK GROUP.