BẠN ĐÃ TỪNG TÌM HIỂU VỀ ĐÔI GUỐC MỘC CHƯA?

BẠN ĐÃ TỪNG TÌM HIỂU VỀ ĐÔI GUỐC MỘC CHƯA?
DocumentObject.png

Xin quyền tác giả

Lorem ipsum dolor sit amet, consectetur adipiscing elit. Enim integer varius faucibus tellus.

Gửi yêu cầu

BẠN ĐÃ TỪNG TÌM HIỂU VỀ ĐÔI GUỐC MỘC CHƯA?

 

Xưa kia, khi bước chân đến ấp Thuận Thới, xã Thuận An, huyện Bình Minh, tỉnh Vĩnh Long, từ xa người ta đã nghe tiếng đẽo, chặt gỗ và nhìn thấy hàng chồng guốc mới đẽo xếp tràn cả lối đi. Guốc của xóm Thuận Thới chủ yếu làm từ gỗ của cây vông. Nguyên liệu này phổ biến đến độ người dân Nam Bộ gọi là guốc vông. Gỗ vông nhiều nước, thịt trắng, sớ gỗ xốp và nhẹ, nên dễ đẽo gọt, dễ sơn màu. Người mang guốc vông cảm thấy nhẹ nhàng, thoải mái, giản dị, mộc mạc, là vật dụng quen dùng của người nông dân, người bình dân. Ngoài vông người ta còn dùng các loại gỗ rừng được khai thác chủ yếu tại rừng U Minh như gỗ cây vá, cây gáo,...để làm guốc.
 
Những công cụ dùng để chế tác guốc gồm cưa, đục, bào, búa,...Trước tiên người ta dùng loại gỗ gõ (một loại gỗ rất tốt, chắc), cắt từng khúc dài khoảng 22cm để làm “rập guốc” (guốc mẫu), một đôi rập bao gồm chiếc guốc chân phải và chiếc guốc chân trái. Người thợ đặt “rập guốc” lên miếng gỗ, kẻ đường theo “rập” rồi cưa theo đường kẻ. Có chiếc guốc thô sơ trong tay người thợ thủ công tạo dáng lại cho guốc bằng cách dùng cây chàng để đẽo mũi của guốc, cuối cùng dùng búa để chỉnh lại cho đẹp, kỹ. Như vậy, từ đôi “rập guốc” mẫu, người ta chế tác ra hàng ngàn đôi guốc cùng loại với đôi guốc mẫu.
 
Làm guốc khó nhất là khâu định dáng và đẽo mặt guốc, vì các thao tác này đòi hỏi thợ thủ công phải có nhiều kinh nghiệm, có bí quyết riêng và nhất là phải khéo tay,...Để không những tạo vẻ đẹp cho đôi guốc, giữ được độ bền và đem lại sự thoải mái cho người sử dụng. Xón guốc Thuận Thới xưa đêm nào cũng có những làn khói tỏa ra do dân làng guốc sấy guốc. Bởi vì sau khi đẽo, gọt, dũa, tạo dáng cho guốc xong người thợ thủ công còn phải tiếp tục “khoanh đệm bàng hun guốc”. Họ xếp từng đôi guốc thành vòng tròn, chất cao lên hàng trăm đôi sau đó dùng tấm dệm bàng buộc, trùm kín đống guốc đó lại rồi dùng củi (gỗ tạp) đốt hun khói để sấy cho guốc suốt đêm. Đến sáng người ta đem đống guốc đã hun sấy ra phơi nắng cho thật kỹ. Mục đích để gỗ guốc ráo nước, khô chắc, như vậy sẽ đảm bảo độ bền cho guốc. Cuối cùng họ dùng bào để bào lại mặt guốc cho láng và tỉa gọt lại những chỗ chưa hoàn chỉnh.
 
Xón guốc Thuận Thới chủ yếu chế tác bốn loại guốc. Đầu tiên là guốc cá mòi, có hình dáng như hộp cá mòi, phần mũi và gót guốc bằng nhau, cong điều, bề ngang guốc rộng, thẳng suôn. Guốc này thường dành cho man giới. Cũng có khi hình dạng, kiểu guốc làm người ta liên tưởng đến chiếc xuồng nên nó còn có tên goi là guốc xuồng. Tiếp theo là guốc dép, loại guốc này thấp như dép, nhưng thanh tú, phần giữa guốc được đẽo có eo, phù hợp với bàn chân nhỏ nhắn, thanh tao của phụ nữ, nữ sinh. Bên cạnh đó còn có guốc cao gót, loại guốc này được tạo dáng công phu hơn vì phải đẽo gọt nhiều, nhất là ở gót sao cho nhỏ, thanh nhưng chắc chắn, nhất là không được mất cân bằng với tổng thể chiếc guốc. Loại guốc này vào những năm 60 có gót rất cao, nhỏ, thanh mảnh, phù hợp với trang phục áo dài của nữ sinh, nữ nghệ sĩ, nữ công –tư chức. Cuối cùng là guốc thường, loại guốc có gót to liền thân, dáng vững chải, chắc chân được giới phụ nữ bình dân thường dùng, guốc của bé gái thường được tạo theo kiểu này để dễ đi.
 
Sau khi sấy, hun khói xong, guốc được chuyển đến trại sơn guốc. Trước kia người ta sơn bằng tay sau đó mới chuyển sang sơn bằng bình phun. Guốc của nam giới thường để mộc hoặc sơn dầu bóng. Còn guốc của phụ nữ nhất là guốc cao gót thì được sơn và trang trí rất tỉ mỉ. Các đề tài trang trí trên guốc gồm phong cảnh với cảnh núi non, dòng sông với con thuyền, cảnh đêm trăng vởi rừng cây, còn đề tài hoa lá thì có hoa sen, hoa cúc, cành trúc,..Sang trọng hơn ta còn chế tác những đôi guốc sơn mài và xà cừ vô cùng tinh xảo.
 
Đi đôi với nghề thủ công làm guốc còn có nghề làm quai guốc. Nghề quai guốc một thời phồn thịnh nhờ thị hiếu đa dạng và thay đổi liên tục ở các tỉnh Nam Bộ. Có loại quai guốc giả da, quai guốc bằng nhựa không in hoa văn và đặc biệt nhất là quai guốc bằng nhưng. Trên nền nhung đen, nâu, xanh thẩm,...người thợ thủ công thêu chỉ màu, thêu cườm hoặc đính hạt kim sa đủ màu, trang trí họa tiết hoa lá. Các chiếc quai tinh xảo được đóng lên những chiếc guốc xinh đẹp tạo thành những tác phẩm mỹ thuật đầy sắc thái truyền thống dân gian Nam Bộ.
 
Nguồn tham khảo:
 
Nhiều tác giả, 2002, Xóm nghề và nghề thủ công truyền thống Nam Bộ, NXB Trẻ, Tp. Hồ Chí Minh.
Donate Box
Donate

Donate cho tác giả

Gửi bình luận
Xem tất cả 0 bình luận

Tất cả bình luận

    © Bản quyền 2021, VIET HISTORY