CHAO FA-NGUM - VỊ VUA SÁNG LẬP VƯƠNG QUỐC LAN XANG (*)

CHAO FA-NGUM - VỊ VUA SÁNG LẬP VƯƠNG QUỐC LAN XANG (*)
DocumentObject.png

Xin quyền tác giả

Lorem ipsum dolor sit amet, consectetur adipiscing elit. Enim integer varius faucibus tellus.

Gửi yêu cầu

CHAO FA-NGUM - VỊ VUA SÁNG LẬP VƯƠNG QUỐC LAN XANG (*)

Chao Fa-Ngum là vị vua sáng lập vương quốc Lan Xang trong lịch sử Lào. Ông trị vì vương quốc này từ năm 1354 đến năm 1393.

Fa-Ngum là cháu nội của vua Souvanna Khamphong trị vì Vương quốc Muang Swa (Luang Phrabang ngày nay) vào những năm đầu thế kỷ XIV. 
 
Ông và cha là Chao Fah-Ngiao (hay còn gọi là Khun Phi-Fah) bị vua Souvanna Khamphong bắt đi đày bằng cách thả bè trôi sông Mekong cùng với 50 tôi tớ.
 
Về nguyên nhân của việc này, nhiều tư liệu lịch sử đã giải thích khác nhau:
 
1. Fa-Ngum khi mới sinh ra đã có 33 cái răng sắc là một hiện tượng ma quái nên bị các triều thần ở Muang Swa đòi phải thả trôi sông;
 
2. Fah-Ngiao (cha của Fa-Ngum) có những hành động mờ ám sau hậu cung nên vua Souvanna Khamphong bắt tội đi đày;
 
Nhưng có tài liệu đáng tin cậy hơn đã giải thích rằng do mâu thuẫn giữa Fah-Ngiao với em trai là Fah Kham-Hiao trong việc tranh giành ngôi báu, vì Fah Kham-Hiao được vua Souvanna Khamphong tin yêu hơn nên Fah-Ngiao cùng với con trai là Fa-Ngum phải ra đi.
 
Bè chở cha con Fa-Ngum trôi xuôi theo thác gềnh của dòng sông Mekong và cuối cùng đã trôi dạt họ đến vùng đất Cambodia. Cha con Fa-Ngum và đoàn tuỳ tùng đã được vua Cambodia lúc ấy là Jayavarman Paramesvara (tức vua Jayavarman IX) đón nhận.
 
Fa-Ngum sống trong cung điện của nhà vua Angkor, được học hành, luyện tập võ nghệ như các hoàng tử của vua Cambodia, Fa-Ngum tỏ ra là một chàng trai thông minh, tài trí, luôn luôn nuôi ý chí trở về Tổ quốc, thống nhất đất nước và giải phóng các bộ tộc Lào khỏi ách thống trị của phong kiến Sukhothai lúc bấy giờ.
 
Fa-Ngum còn được vua Cambodia tin yêu và gả con gái là Công chúa Keo Keng Nya (hay Keo-Ken-Ya) cho chàng. Lúc đó Fa-Ngum 16 tuổi. Fa-Ngum cùng với cha và tuỳ tùng trở thành lực lượng nòng cốt cho quá trình chuẩn bị cuộc hành quân tiến về giải phóng đất nước và thành lập nên Vương quốc Lan Xang sau này.
 
Để thực hiện được nhiệm vụ lớn lao lúc đó là giải phóng và thống nhất đất nước, thành lập nên Vương quốc Lan Xang, đại quân của Fa-Ngum (một vạn quân) đã phải trải qua một cuộc chiến đấu lâu dài, gian khổ suốt 8 năm trời trong điều kiện, phương tiện chiến tranh đương thời hết sức thô sơ, địa hình hiểm trở, và cuối cùng bằng tài năng quân sự lỗi lạc của Fa-Ngum cũng như nhờ ông đã thi hành những chủ trương, những chính sách đúng đắn, khôn khéo trong việc xây dựng khối đoàn kết các bộ tộc Lào, củng cố hậu phương, thiết lập tình hoà hiếu với các nước lân bang,… nên sự nghiệp thiêng liêng mà Fa-Ngum phải gánh vác trước nhân dân Lào đã thắng lợi vẻ vang.
 
Cuộc hành quân của Fa-Ngum có thể chia thành 2 giai đoạn lớn:
 
1. Giai đoạn I (1349 - 1353): Tiến công thu phục Hạ Lào, Trung Lào, Đông Lào, Bắc Lào và trung tâm Thủ đô Muang Swa (trừ Viêng Chăn và hữu ngạn sông Mekong). Fa-Ngum lên ngôi vua Lan Xang - 1353.
 
Cuối năm 1351, Angkor bị Vương quốc Ayutthaya nổi lên cạnh tranh. Triều đình Angkor giao cho Fa-Ngum chỉ huy một đội quân phần lớn là tướng sĩ người Khmer để đi giành lại sự kiểm soát của Angkor ở miền bắc cao nguyên Khorat. Càng chiến đấu, đội quân của ông càng đông và càng mạnh.
 
Trong trận giao chiến với chậu Mường vùng Viêng Chăn ngày nay, Fa-Ngum không thắng được. Nhưng một quý tộc ở Muang Phuan (cánh đồng Chum ngày nay) tên là Khio Kamyor giúp đỡ ông chinh phạt Muang Phan và từ đó đánh tới Muang Swa.
 
Vua Muang Swa lúc bấy giờ là Chao Fah Kham-Hiao, chú ruột của Fa-Ngum uất ức và hổ thẹn quá cùng với vợ tự vẫn. và Fa-Ngum trở thành thủ lĩnh Muang Swa vào năm 1353.
 
Fa-Ngum đổi tên đất nước thành vương quốc Lan Xang Hum Khao với cương vực mới rộng lớn bao gồm những vùng đất từ Bắc đến Nam mà Fa-Ngum đã giải phóng được. Lúc đó, Fa-Ngum 37 tuổi.
 
2. Giai đoạn II (1354 - 1357): Tiếp tục giải phóng tây và tây bắc Lào - Giải phóng Viêng Chăn - Đánh chiếm cao nguyên Rátxima - Ayuthya cầu hoà.
 
Những chiến thắng của ông đã khiến các chậu mường nhiều nơi phải thần phục. Fa-Ngum tiếp tục phái quân lên phía Bắc và thu phục các chậu mường ở đó. Điều này đã thách thức Lan Na.
 
Tiếp theo, Fa-Ngum quay lại tấn công vùng Viêng Chăn và dọc sông Mekong tới tận Nakhon Phanom (Thái Lan) ngày nay, khuất phục các chậu Mường ở đó.
 
Khi đã khuất phục được rất nhiều muang, ông quyết định xây dựng nhà nước Lan Xang Hom Khao , đổi tên Muang Swa thành Xieng Dong Xieng Thong và lấy đó làm kinh đô, ban hành luật Kotmai Thammasat Khun Bulom để cai trị đất nước.
 
Angkor không ngăn cản được điều này vì còn phải đối phó với Ayutthaya và Sukhothai. Vì đồng minh của Fa-Ngum ở Muang Phuan là Khio Kamyor không theo ông nữa, nên Fa-Ngum đã tiến quân chinh phạt Muang Phuan và tấn công sang cả lãnh thổ Đại Việt.
 
Fa-Ngum cai trị đất nước của mình bằng hệ thống chính trị trung ương tập quyền mà ông đã tiếp thu từ đế chế Angkor. Hệ thống này trái với hệ thống chính trị - văn hóa Mandala ở Lào trước đó.
 
Ngoài ra, mặc dù người dân theo Phật giáo Thượng tọa bộ, Fa-Ngum lại theo Phật giáo Đại thừa mà ông tiếp thu cũng khi ở Angkor. Trong khi trị vì, Fa-Ngum dựa nhiều vào các tướng lĩnh người Khmer theo vợ chồng ông từ Angkor.
 
Tuy nhiên, sau khi người vợ Khmer của ông qua đời, ông mất đi sự ủng hộ của các tướng lĩnh này.
 
Năm 1374, Fa-Ngum bị các quý tộc nổi dậy phế truất do lạm quyền quấy rối thê thiếp của các quý tộc và bị đầy đi lưu vong ở Muang Nan (nay là tỉnh Nan) của Thái Lan.
 
Pha Ngừm qua đời ở Muang Nan năm 1393. Kế vị ông là Unhoen, tức vua Samsenethai.
 
(*) Lan Xang: một triệu (con) voi, Hom Khao: lọng kép hay lọng có tầng, tượng trưng cho quyền vua. Ở Lào lọng màu trắng, ở Campuchia là màu vàng.
 
TÀI LIỆU THAM KHẢO
 
1. GS. Lương Ninh (Chủ biên - 1996), Đất nước Lào - Lịch sử và văn hoá, Nhà xuất bản Chính trị Quốc gia, Hà Nội, tr.50.
 
2. Grant Evans (2002), A Short History of Laos: The Land in Between, Allen & Unwin.
 
3. Malch M.1.(1967), History of Laos, page 111.
 
4. Christopher Buyers (10/2009), Lan Xang - The Khun Lo Dynasty. Truy cập 01/04/2019 - http://www.royalark.net/Laos/lanxang1.htm
 
Hình ảnh minh hoạ: Tượng vua Chao Fa-Ngum ở thủ đô Viêng Chăn (Lào)
 
Donate Box
Donate

Donate cho tác giả

Gửi bình luận
Xem tất cả 0 bình luận

Tất cả bình luận

    © Bản quyền 2021, VIET HISTORY