Nguyễn Thị Duệ - Nữ Tiến sĩ vượt qua những quy tắc luật lệ

Nguyễn Thị Duệ - Nữ Tiến sĩ vượt qua những quy tắc luật lệ
DocumentObject.png

Xin quyền tác giả

Lorem ipsum dolor sit amet, consectetur adipiscing elit. Enim integer varius faucibus tellus.

Gửi yêu cầu

Nguyễn Thị Duệ - Nữ Tiến sĩ vượt qua những quy tắc luật lệ

Dưới thời phong kiến ở Việt Nam, tư tưởng “trọng nam khinh nữ” đã không cho giới nữ được bình đẳng với nam giới, kể cả việc học hành, thi cử. Vậy mà có một người con gái tài sắc, đức độ, trí tuệ trác việt đã vượt qua luật lệ khắt khe đó, đạt tới học vị tiến sĩ.

Đó là Nguyễn Thị Duệ.

Nguyễn Thị Duệ sinh ngày 14 tháng 3 năm 1574, người ở làng Kiệt Đặc, nay là phường Văn An, thành phố Chí Linh, tỉnh Hải Dương. Thuở hàn vi, anh trai Nguyễn Thị Duệ bị người trong làng hãm hại, nhưng sau khi vinh hiển, nàng không hề nghĩ đến thù riêng mà sát hại những người đó. Nàng là người tuyệt sắc, lại rất thông minh, 10 tuổi đã biết làm văn bài nên được nhiều nhà quyền quý đến xin hỏi cưới, nhưng do gia đình không thuận nên nàng vẫn ế.

Theo sách Công dư tiệp ký của Vũ Phương Đề (1697 – ?), thì: “Văn thơ của nàng rất nhiều, nhưng nay không còn bài nào. Nàng có làm bài Gia ký bằng Quốc âm thuật lại các việc riêng và tự ví mình như Bạc Thị.”

Nguyễn Thị Duệ làm nhiều văn thơ, nhưng trải qua bao binh lửa nên thất lạc hết, đến nay chỉ còn một số trong gia ký, như: Nữ nhi dù đặng có lề Ắt là tay thiếp kém gì trạng nguyên.

Năm 1592, chúa Trịnh Tùng đem quân đánh chiếm kinh đô Thăng Long, nhà Mạc chạy lên Cao Bằng. Nguyễn Thị Duệ cùng gia đình đi theo.

Là một người hiếu học, song luật lệ bấy giờ không cho phép con gái được học hành thi cử, Nguyễn Thị Duệ phải giả trai để dự việc đèn sách. Khoa thi Hội năm Giáp Ngọ (1594) nàng mang tên giả là Nguyễn Du đi thi và đỗ đầu khi tuổi vừa 20.

Đến khi mở yến tiệc chiêu đãi các tân khoa, vua Mạc Kính Cung thấy vị tiến sĩ trẻ dáng vẻ mảnh mai, mặt mày thanh tú nên sinh lòng ngờ vực, gạn hỏi và khám phá ra nàng là gái giả trai. Nàng cải trang đi thi như thế là phạm tội khi quân, nhưng vua Mạc không những không trừng phạt mà còn khen ngợi nàng.

Sau đó, vua nhà Mạc vời bà vào cung để dạy các phi tần, rồi được tuyển làm phi, gọi là Tinh Phi, nghĩa là Sao Sa, ngụ ý khen nàng vừa xinh đẹp vừa sáng láng như một vì sao. Người ta quen gọi là “Bà Chúa Sao”.

Năm 1625, quân Lê – Trịnh tiến lên Cao Bằng diệt nhà Mạc. Nguyễn Thị Duệ vào rừng ẩn náu, bị quân lính bắt được. Mến tài, chúa Trịnh vẫn cho nàng trông coi việc dạy học trong vương phủ.

Năm 70 tuổi, do tuổi cao, Nguyễn Thị Duệ cáo quan về lại quê nhà, nàng dựng am Đào hoa để có nơi đọc sách và bảo ban các sĩ tử trong làng. Khi còn làm việc quan, nàng rất quan tâm đến việc thi cử, bồi dưỡng nhân tài.

Phần lớn ở các kỳ thi đình, thi hội; tất cả bài vở đều qua tay nàng chấm chọn. Mỗi tháng vài kỳ, nàng cùng các bậc túc Nho đến giảng dạy, ôn tập cho các sĩ tử. Ngoài ra, nàng còn xin triều đình cấp nhiều mẫu ruộng tốt, cho canh tác lấy huê lợi, giúp đỡ học trò nghèo biết chăm chỉ.

Vua Lê giao cho nàng số thuế hằng năm của tổng Kiệt Đặc để làm bổng lộc; nàng chỉ dành một ít tiền chi dụng, còn bao nhiêu thì nàng dành hết cho việc công ích và trợ giúp người nghèo. Một lần dự cuộc vui, Nguyễn Thị Duệ quen được hoàng hậu Trịnh Thị Ngọc Trúc (vợ vua Lê Thần Tông).

Từ đấy, nàng thường cùng hoàng hậu đi lễ chùa, gặp các nhà sư thông tuệ, đạo hạnh; gặp gỡ các sĩ phu có tài sống cùng thời, như Thám hoa Giang Văn Minh, Khương Thế Hiền,… để hiểu rõ tình hình trong nước nhằm giúp vua, chúa kịp thời điều chỉnh chính sách cho phù hợp. Do nhiều công lao, nàng được thăng chức “Chiêu Nghi” hiệu là “Nghi Ái Quan”.

Nàng qua đời ngày 8 tháng 11 năm 1654, hưởng thọ 81 tuổi. Khi nàng mất, người dân địa phương lập đền thờ, tôn nàng làm phúc thần. Tháp mộ Nguyễn Thị Duệ trên đỉnh một quả đồi cạnh núi Phượng Hoàng ở Chí Linh – Hải Dương.

Cuối triều Lê, Tinh Phi cổ tháp được xếp vào hàng Chí Linh bát cổ, trong đó có những câu:

Lạ thay nhất kính chiếu ba vương/ Kiệt Đặc tinh phi vốn cố hương/ Đẹp tuyệt trần gian thêm sắc sảo/ Đỗ đầu thi Hội nổi văn chương/ Mất còn truyện ấy thây dâu bể/ Mến trọng ơn này, tự phấn hương/ Gia ký hai câu còn để lại/ Tháp hoa đầu núi mấy tinh sương.

Đình làng Kiệt Đoài có một pho tượng đẹp gọi là Vua Bà (tức Nguyễn Thị Duệ) và một sắc phong thờ phụng: “Chánh vương phủ, thị nội cung tần, lế sư Nguyễn Thị Ngọc tôn thần. Người có công giúp nước, che chở cho dân…”.

Ngoài ra tại thôn Trung Hà, xã Nam Tân, huyện Nam Sách (đất phong của nàng, khi địa phương này thuộc huyện Chí Linh) cũng có đền thờ nàng gồm có tượng và sắc phong từ hơn 100 năm của các triều đại phong kiến Việt Nam, hiện vẫn còn tồn tại.

Năm 2004, có tám vị đại khoa của Hải Dương là hiền tài của đất nước được đúc tượng đồng và khám thờ, trong đó có nữ Tiến sĩ Nguyễn Thị Duệ. Nàng được thờ cùng Khổng Tử tại hậu cung Văn miếu Mao Điền (Hải Dương).

Bài gốc từ page : Những giai thoại lịch sử thú vị của Việt Nam. 

Donate Box
Donate

Donate cho tác giả

© Bản quyền 2021, VIET HISTORY