Tô Trung Từ: Bi kịch của một tướng tài chết vì ham sắc

Tô Trung Từ: Bi kịch của một tướng tài chết vì ham sắc
DocumentObject.png

Xin quyền tác giả

Lorem ipsum dolor sit amet, consectetur adipiscing elit. Enim integer varius faucibus tellus.

Gửi yêu cầu

Tô Trung Từ: Bi kịch của một tướng tài chết vì ham sắc

Tô Trung Từ chết vì ham sắc, nhưng công lao to lớn của ông đã tạo cho nhà Trần một thế lực kinh tế, chính trị, quân sự rất quan trọng buổi ban đầu. Đánh dẹp các cựu thần nhà Lý, Tô Trung Từ đã lập mưu diệt Đỗ Quảng, Phí Liệt. Tạm dẹp được các cựu thần nhà Lý nhưng nội bộ của Tô Trung Từ không yên ổn. Cái chết ô danh của Tô Trung Từ khá giống với Đổng Trác trong lịch sử Trung Hoa.

Nhân lúc loạn lạc để nắm binh quyền, trở thành quyền thần nhà Lý rồi sau lại vì một người đàn bà mà mất mạng

Dẹp nạn Quách Bốc Sử sách không chép rõ về xuất thân của ông, chỉ biết ông là em vợ của Trần Lý, hào trưởng vùng Hải Ấp, tỉnh Thái Bình và là người cùng họ với quan phụ chính Tô Hiến Thành. Khoảng thời gian trước khi xảy ra loạn Quách Bốc, ông làm chức quan nhỏ trong triều. Tô Trung Từ tham gia dẹp nạn Quách Bốc Thời đó vua Lý Cao Tông chơi bời, chính sự rối ren.

Năm 1209, Cao Tông nghe lời gian thần Phạm Du, giết trung thần Phạm Bỉnh Di, đưa đến việc bộ tướng của Bỉnh Di là Quách Bốc khởi binh báo thù cho chủ, đánh vào kinh thành, lập con thứ của Cao Tông là Lý Thầm làm vua. Cao Tông phải chạy lên Quy Hoá, Thái tử Sảm cùng mẹ và hai em gái chạy về Hải Ấp, nơi Trần Lý cai quản. Trần Lý và Tô Trung Từ bèn đón Thái tử Sảm lập làm vua, tôn xưng là Thắng vương, giáng Lý Thầm làm vương. Thái tử Sảm về ở thôn Lưu Gia quê Tô Trung Từ. Thấy con gái Trần Lý là Trần Thị Dung, cháu gọi bằng cậu,  có nhan sắc, bèn lấy làm vợ. Trần Lý được phong làm Minh Tự, Tô Trung Từ làm Điện tiền chỉ huy sứ. Biết tin Thái tử Sảm lập triều đình riêng và tự ý phong tước cho Trần Lý, Tô Trung Từ…

Lý Cao Tông ở Quy Hoá sai Phạm Du đi liên lạc với Đoàn Thượng và Đoàn Văn Lôi ở vùng Hồng. Nhưng Du ham sắc, mải tư thông với công chúa Thiên Cực, lỡ hẹn với họ Đoàn; khi tới Ma Lãng bị quân của hào trưởng Bắc Giang là Nguyễn Nậu, Nguyễn Nải đón bắt và giết chết. Phạm Du bị giết, Trần Lý và Tô Trung Từ mang quân đánh về kinh thành, dẹp được nạn Quách Bốc cuối năm 1209, nhưng Trần Lý tử trận, Tô Trung Từ liền đón vua Cao Tông về cung. Do Phạm Du đã chết mà thế lực Trung Từ mạnh, vua Cao Tông buộc phải dựa vào Trung Từ, lúc đó quyền khuynh thiên hạ.

Mâu thuẫn với Trần Tự Khánh Tô Trung Từ phò vua Cao Tông ở kinh thành, trong khi Thái tử Sảm vẫn ở Hải Ấp cùng các con Trần Lý là Trần Thừa và Trần Tự Khánh. Trung Từ muốn một mình cầm quyền nên quyết định giành lấy Thái tử Sảm từ tay hai người cháu họ Trần. Đầu năm 1210, nhân vua Cao Tông bệnh nặng, muốn đón Thái tử Sảm về kinh, Tô Trung Từ giả mang quân bản bộ đi đánh quân phiến loạn ở Khoái Châu, nhân đó về Hải Ấp nắm lấy Thái tử Sảm. Không lâu sau, vua Cao Tông sai Đỗ Quảng tới đón Thái tử Sảm.

Cuối năm 1210, Lý Cao Tông chết, uỷ thác cho đế sư Đỗ Kính Tu chăm lo thái tử. Thái tử Sảm lên ngôi, tức Lý Huệ Tông, liền sai đón Trần Thị Dung, nhưng Trần Tự Khánh không cho. Do lúc trước Trung Từ giành lấy Huệ Tông từ tay anh em họ Trần nên nảy sinh mâu thuẫn với Tự Khánh. Huệ Tông dùng quan Thái phó Đỗ Kính Tu làm Thái uý theo lời vua cha. Tuy nhiên, không phải Đỗ Kính Tu mà Tô Trung Từ mới thực sự trở thành người nắm quyền trong triều.

Thấy quyền hành của Trung Từ quá lớn, Đỗ Kính Tu cố tìm cách chống lại; tháng 12/1210, quan Chi hậu Phụng ngự là Đỗ Quảng bắt Đỗ Kính Tu giao cho Từ. Ông sai dìm xuống nước cho chết ở bến Đại Thông. Đánh dẹp các cựu thần nhà Lý Ít lâu sau, Tô Trung Từ lại nghe tin Quan nội hầu Đỗ Thế Quy, Phí Liệt và chính Đỗ Quảng âm mưu phát binh đánh mình, bèn dẫn quân đánh úp những người này trước. Tuy nhiên khi sắp đánh, Trung Từ mới biết quân số của ông ít hơn đám quân của Đỗ Quảng, Phí Liệt quá nhiều. Trung Từ bèn lập mưu để tìm cách tăng thêm quân.

Bi kịch của một tướng tài chết vì ham sắc

Ông sai người đến nói với Quảng và Liệt rằng: “Chúa thượng mới vừa an táng, dân tình chưa yên, sao chẳng lui giáp binh đi, rồi tự về triều xem xét mà đồng mưu hiệp lực để khuông phò vương thất thì cũng không phải việc hay đó hay sao?” Đỗ Quảng, Phí Liệt cho là phải, đồng ý. Đêm đó, Tô Trung Từ tăng quân sĩ nhiều hơn ngày trước và sắp mưu đánh Quảng, Liệt. Hôm sau, Đỗ Quảng, Phí Liệt  như hẹn, họp lại ở Bí thư Các đợi Trung Từ. Tô Trung Từ đến đình Tứ Đạt trước, sai tỳ tướng là Đào Phán đem binh theo cửa nách phía bên phải mà vào đóng quân ở Sa Trì  và ở Long Trì (thềm rồng), lại sai bộ tướng Nguyễn Tự và con rể là Nguyễn Ma La đóng quân ở cửa Thiên Thu.

Quảng và Liệt vừa ăn cơm, nghe quan Liệt hầu Cao Kha vào báo việc Tô Trung Từ đã sắp đông quân để đánh, mới ném đũa mà đứng dậy cầm kích đến Long môn dòm xem, thì thấy quân lính của Đào Phán đánh trống, reo hò. Quảng và Liệt tiến lên đánh lui được Đào Phán, nhân đó chạy đến cửa Thiên Thu mới thoát. Đào Phán đem quân đánh lén, buộc Thế Quy chạy trốn ở dưới linh cữu của vua Cao Tông. Tô Trung Từ đến nơi lục soát, bắt được, sai giết ở chợ Đông… Nghe tin vua Cao Tông mất, Trần Tự Khánh đem thủy quân đến bến Tế Giang (Mỹ Văn, Hưng Yên) xin cho cùng dự tang lễ Cao Tông, nhưng Trung Từ không cho vì sợ Tự Khánh đốt phá kinh thành. Tự Khánh phải đem quân về Thuận Lưu.

Đầu năm 1211, Huệ Tông lại sai người đi đón Trần Thị Dung; Trần Tự Khánh đồng ý để em gái về triều, sai hai tỳ tướng Phan Lân, Nguyễn Ngạnh cầm quân hộ tống. Khi quân hộ tống tới Thăng Long, đúng lúc Tô Trung Từ đang đánh nhau to với Đỗ Quảng. Trung Từ hợp binh với hai tướng Phan, Nguyễn phá tan quân của Quảng. Tới tháng sau thì Quảng bị bắt và bị xử chém. Nội bộ không yên Tạm dẹp được các cựu thần nhà Lý nhưng nội bộ của Tô Trung Từ không yên ổn. Bộ tướng của ông là Nguyễn Tự muốn giết con rể ông là Nguyễn Ma La và định phản ông. Tướng dưới quyền của Tự là Nguyễn Giai báo cho Trung Từ biết. Ông bèn tước binh quyền của Nguyễn Tự. Tự sợ hãi bỏ trốn sang Quốc Oai và sau này cát cứ tại đây.

Tình hình tạm yên, Tô Trung Từ lại sa vào thanh sắc và bị giết vào một đêm tháng 6 năm 1211 (về lý do cái chết của Tô Trung Từ, còn nhiều ý kiến bàn cãi…) Nguyễn Ma La thấy cha vợ bị giết, thế cô, mưu dựa vào họ Trần bèn sang nói với Trần Thừa, xin tiến binh dẹp yên ấp Khoái. Nguyễn Ma La cùng với vợ là Tô thị lên thuyền sang đạo Thuận Lưu gặp bộ tướng của Tô Trung Từ là Nguyễn Trinh thì bị Nguyễn Trinh giết rồi cướp Tô thị. Tô thị sai người tố cáo, Trần Thừa bèn sai Tô thị dụ được Trinh và giết chết.

Lực lượng của Tô Trung Từ tan rã hoàn toàn. Trần Tự Khánh nhân lúc Ma La kéo đi, lập tức mang quân về kinh sư an táng Tô Trung Từ ở làng Hoạch. Chiến sự giữa các sứ quân ngày càng ác liệt và cuối cùng đánh dấu bằng sự thắng thế của Trần Tự Khánh cùng sự khống chế triều đình nhà Lý của anh em họ Trần. Tư thông với công chúa Thiên Cực Tô Trung Từ cũng chết vì ham sắc, nhưng cái chết của ông ô danh, đáng hổ thẹn hơn cái chết của Đổng Trác. Cái chết đó càng cho thấy ông không đủ khả năng ngồi ở vị trí của đại thần đầu triều, “gian hùng thời loạn” mượn tiếng thiên tử để sai khiến chư hầu. Sau này người cháu Trần Tự Khánh tự mình thay thế vai trò của ông để xác lập cơ nghiệp của họ Trần.

Đền Trần (Thái Bình) nơi phát tích của nhà Trần. Về vụ tư thông của Tô Trung Từ với công chúa Thiên Cực. Công chúa Thiên Cực là nhân vật không rõ tên thật và không rõ bà là con của vị vua nào. Đại Việt sử lược chỉ cho biết bà là vợ của Quan nội hầu Vương Thượng, với tước hiệu công chúa Thiên Cực. Sử cũ ghi lại, năm Tân Tỵ (1211), 

“Tháng 6, Tô Trung Từ ban đêm sang nhà ở Gia Lâm để cùng với công chúa Thiên Cực tư thông, bị chồng công chúa làm Quan nội hầu là Vương Thượng giết chết”

Theo luật pháp nhà Lý khi đó, nếu nam nữ tư thông mà bị bắt quả tang thì người chồng có thể giết tình địch mà không bị tội. Trước Trung Từ, gian thần Phạm Du cũng chính vì tư thông với công chúa Thiên Cực mà hỏng việc và mất mạng. Trung Từ không rút được ra bài học của kẻ đi trước, lại dẫm theo vết xe đổ đó. Đại việt sử ký toàn thư – chép về Tô Trung Từ chỉ hơn 10 dòng và cũng chỉ nói về những sự kiện có liên quan trong 3 năm 1209, 1210, 1211. Vì vậy, tìm hiểu về Tô Trung Từ phải qua các nguồn tư liệu khác. Nghi vấn là con trai Tô Hiến Thành Không có sách nào nói đến Tô Trung Từ là con trai Tô Hiến Thành.

Nhưng trong sách “Nhà Trần và con người thời Trần” của Viện Sử học và Hội khoa học lịch sử Việt Nam, tác giả Nguyễn Sĩ Chân có viết: năm Canh Thìn, ngài Trần Hấp sinh ra Trần Lý. Ông Lý lấy con gái Thái úy Tô Hiến Thành. Trần Lý là con rể Tô Hiến Thành; trong khi đó, các tài liệu đều viết, Tô Trung Từ là em vợ (hay anh vợ) Trần Lý. Cũng trong sách trên có viết:

“Vợ Trần Lý là con gái Thái uý Tô Hiến Thành”

Sách “Thái Bình với sự nghiệp triều Trần” của Sở Văn hoá Thông tin tỉnh Thái Bình viết: “Vợ Trần Lý chính là chị gái viên quan đại thần nhà Lý là Thái uý Tô Trung Từ”.

Như vậy rõ ràng ông là con trai Đức Tô Hiến Thành. Các tài liệu trước nay đều nói Tô Trung Từ là em vợ Trần Lý có lẽ lý do Trần Thị Dung, con gái Trần Lý gọi Từ bằng cậu. Nhưng xem trong “Phả hệ họ Trần” in trong tạp chí Văn hóa họ Trần số 1 – Tháng 9.2010 ghi rõ vợ Trần Lý “có anh là Tô Trung Từ làm quan triều Lý”.

Còn Trần Thị Dung gọi Từ bằng “cậu” đó là cách xưng hô của người Thái Bình, quê của ông và Trần Thị Dung; trước năm 1945 anh trai, em trai mẹ đều gọi là cậu; chị gái, em gái bố đều gọi là cô. Trần Lý nhờ có Tô Trung Từ là anh vợ mà mạnh dần lên cả về mặt kinh tế và chính trị. Sau khi ông mất, các con ông là Trần Thừa, Trần Tự Khánh, cháu ông là Trần Thủ Độ… sau loạn Quách Bốc đã được Tô Trung Từ đưa vào kinh sư để dần thâu tóm quyền lực từ trung ương. Là một trung thần của nhà Lý, Tô Trung Từ đưa con cháu họ Trần vào triều đình cũng mong có thêm người tài để phù vua Lý.

 Nguyễn Bảo Nam (Khoa học & Đời sống)

Donate Box
Donate

Donate cho tác giả

© Bản quyền 2021, VIET HISTORY