Hành quân pháp – cuốn binh thư đầu tiên tại Việt Nam của Lý Thường Kiệt.

Binh Pháp Việt Nam

Cuốn binh thư này ít nổi tiếng hơn rất nhiều so với Binh thư yếu lược, Hổ trướng khu cơ hay Quân trung từ mệnh tập. Hiện nay cũng không còn lưu bản gốc, chỉ xuất hiện trong các công trình nghiên cứu lịch sử quân sự Việt Nam. Nội dung bao gồm hai phần chủ yếu: Cơ cấu tổ chức, sử dụng quân và phần chiến pháp. Về cơ cấu tổ chức và phương cách sử dụng quân đội.

Quân đội Đại Việt dưới sự chỉ huy của Lý Thường Kiệt lấy “giáp” làm biên chế nhỏ nhất, “quân” làm đơn vị chiến thuật cơ bản và lấy “tướng” làm tập đoàn hội chiến. Các “binh chủng” được tổ chức gồm bộ binh, kỵ binh, tượng binh và phóng binh.

Quan điểm chiến thuật căn bản là sự “hiệp đồng tác chiến” của các binh chủng nói trên, trong đó: bộ binh, kị binh đóng vai trò đột kích; phóng binh đóng vai trò xạ kích, yểm trợ cho lực lượng đột kích.

Về chiến pháp, đặt trên cơ sở “hiệp đồng binh chủng”, kết hợp chặt chẽ giữa công và thủ gọi là chiến thuật “trú-thác” (trú chiến – thác chiến tức là dựa – đánh).

Trú chiến là chiến đấu phòng ngự, dựa vào một điểm mà đánh;

Thác chiến là chiến đấu tiến công, hành quân, mở đường mà tiến. Binh pháp Đại Việt lúc này lấy đánh, tức tiến công làm phương pháp hành động chủ yếu, nhưng không xem nhẹ phòng ngự, “trong trú có thác, trong thác có trú” (ngày nay ta gọi là rất biện chứng).

Hành quân pháp - cuốn binh thư đầu tiên tại Việt Nam của Lý Thường Kiệt.
Hành quân pháp – cuốn binh thư đầu tiên tại Việt Nam của Lý Thường Kiệt.

Biên chế từ cấp đội trở lên là được sắp xếp thành hai bộ phận rõ ràng gồm “trú” và “thác”, trải theo chính diện, chiều sâu gồm 3 tuyến quân Tiền – Trung (có Tả-Hữu) – Hậu. Lê Quý Đôn trong tác phẩm “Vân đài loại ngữ” cũng đề cập đến việc Tống sử có chép lại việc nhà Tống thấy binh pháp hay mà bắt chước lại “Hành quân pháp” của nhà Lý.

Đối với thời đại ở thế kỉ XI mà nói, quan điểm “biện chứng” trong “Hành quân pháp” của Lý Thường Kiệt là cực kỳ tiến bộ. Thật đáng tiếc là không còn gìn giữ được bản gốc của cuốn binh thư này

Tham khảo thêm: Dương Xuân Đống (2017), Văn hoá quân sự Việt Nam Văn hoá giữ nước, NXB Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội.