Nhìn lại cuộc kháng chiến chống Xiêm của Hoàng đế Minh Mạng

Các Cuộc Kháng Chiến

Trong tiến trình lịch sử của dân tộc Việt, đôi khi người ta chỉ chú ý đến các mối quan hệ ngoại giao với chính quyền ở phương Bắc. Tuy nhiên, cùng với quá trình mở rộng lãnh thổ về phương Nam, người Việt dần bước vào một thế giới “đa phương” với các mối quan hệ ngoại giao đa dạng. Một trong những quốc gia trung đại có nhiều duyên nợ với Việt Nam chính là nước Xiêm. Bài viết này giới thiệu đến bạn đọc một cuộc chiến bảo vệ Tổ quốc không kém phần oanh liệt của cha ông ta, diễn ra dưới đời Hoàng đế Nguyễn Thánh Tổ Minh Mạng. Đó là cuộc kháng chiến chống Xiêm.

Cuộc kháng chiến chống quân Xiêm xâm lược những năm 1833-1834 mà đỉnh cao là chiến thắng Vàm Nao là sự phối hợp nhịp nhàng giữa quân chủ lực Hoàng gia và quân địa phương, giữa thủy quân và quân đánh bộ, phối hợp tác chiến trên nhiều mặt trận. Lần đầu tiên trong lịch sử, các nước Đông Dương có chung một kẻ thù. Chiến thắng năm đó đã làm rung chuyển Đông Nam Á, đưa Đại Nam trở thành một trong những cường quốc hùng mạnh nhất khu vực thời bấy giờ.

1. Bối cảnh lịch sử.

Các bạn cũng biết rằng, sau khi Vương triều Thonbur của Xiêm sụp đổ, vua Rama I lên ngôi vua và sáng lập ra Vương triều Chakri (còn tồn tại đến ngày nay). Nhờ có mối quan hệ ngoại giao hữu hảo với Hoàng đế Nguyễn Thế Tổ (từ trước khi Rama I lên ngôi) mà nước ta đã có một giai đoạn “hòa bình” với Xiêm. Tuy nhiên, mối quan hệ đó dần tan vỡ khi Rama I và Hoàng đế Nguyễn Thế Tổ lần lượt qua đời.

Nguyên nhân xảy ra chiến tranh xuất phát từ việc người Việt và người Xiêm đều muốn tranh giành ảnh hưởng lên Chân Lạp (Campuchia), Vạn Tượng (Lào). Hai nước này thi hành chính sách “chư hầu kép”, có nghĩa là đồng thời thần phục cả Xiêm lẫn Việt. Sau khi vua Xiêm Rama I qua đời (1809), vua Rama II lên kế vị, không muốn duy trì mối quan hệ kép, thường đưa quân sang Chân Lạp và Vạn Tượng để uy hiếp, mỗi lần như vậy Hoàng đế nhà Nguyễn lại phái quân sang cứu viện. Người Xiêm vì phải đối phó cùng lúc với Việt Nam và Miến Điện nên không thực hiện được kế hoạch của mình. Chỉ đến khi Miến Điện bị Anh thôn tính và suy yếu (năm 1826) , người Xiêm mới tập trung lực lượng tấn công Vạn Tượng, uy hiếp Chân Lạp.

Năm 1831, người Xiêm xâm chiến phần lớn lãnh thổ của Vạn Tượng, chờ cơ hội tấn công Đại Nam. Năm 1833, cuộc khởi nghĩa của Lê Văn Khôi diễn ra, Lê Văn Khôi sang cầu cứu Xiêm. Lợi dụng thời cơ đó, Xiêm đưa quân xâm lược Đại Nam.

2. Diễn biến cuộc chiến.

a. Kế hoạch tấn công của Xiêm.

Năm 1833, vua Xiêm Rama III sai các tướng Bodin, Phra Klang dẫn hàng nghìn quân thủy bộ chia ra làm 5 đạo sang đánh Đại Nam.

– Đạo thứ nhất: Do tướng Bodin cùng 40.000 quân bộ binh theo đường bộ vào Chân Lạp, chiếm kinh đô Nam Vang, đi dọc sông Mê Kông xuống Châu Đốc để tấn công Gia Định.

– Đạo thứ hai: Do tướng PhraKlang với 10.000 quân theo đường thủy qua vịnh Thái Lan tiến công vào thành Hà Tiên.

– Đạo thứ ba: Quân Xiêm theo đường bộ đánh lấy Cam Lộ, tỉnh Quảng Trị.

– Đạo thứ tư: Theo đường bộ tiến đánh tỉnh Nghệ An.

– Đạo thứ năm: Theo đường bộ, qua Vạn Tượng, tiến đánh lấy Trấn Ninh (đây là vùng đất Nguyễn Thế Tổ ban cho Vạn Tượng năm 1802, nhưng sau đó xin nội thuộc lại Đại Nam năm 1824) .

Nhìn lại cuộc kháng chiến chống Xiêm của Hoàng đế Minh Mạng
Nhìn lại cuộc kháng chiến chống Xiêm của Hoàng đế Minh Mạng

b. Kế hoạch phòng bị của triều Nguyễn

Nắm được tình hình, Hoàng đế Nguyễn Thánh Tổ đặt Tử Cấm Thành vào tình trạng báo động. Ông xuống chiếu cho các tướng trấn giữ các vùng trọng điểm:

– Vùng phía Tây Nam: Giao cho tướng Trương Minh Giảng cùng Nguyễn Xuân chỉ huy bảo vệ, huy động quân ở Gia Định. Mục tiêu là bảo vệ mặt An Giang, không cho quân Xiêm tiến sâu vào đất liền.

– Vùng phía Tây Bắc: Giao cho tướng Lê Văn Thụy giữ mặt Cam Lộ, tỉnh Quảng Trị.

– Vùng phía Nghệ An: Giao cho tướng Phạm Văn Điển trấn giữ.

– Vùng phía Trấn Ninh: Giao cho tướng Nguyễn Văn Xuân trấn giữ.

c. Chân Lạp thất thủ, uy hiếp “Nam Kỳ Lục tỉnh”

Với sức mạnh của quân Xiêm, tháng 11/1833, kinh đô Nam Vang của Chân Lạp thất thủ, vua Chân Lạp là Ang Chan chạy sang Vĩnh Long của Đại Nam lánh nạn. Được đà thắng, quân Xiêm huy động lực lượng, chia làm 2 đạo tấn công Hà Tiên. Tướng Nhà Nguyễn không chống cự được lâu, Hà Tiên thất thủ. Sau đó toàn bộ An Giang bị Xiêm chiếm giữ. Sau đó, quân Xiêm chiếm đánh Vĩnh Long. Xác định, mục đích chính của Xiêm là chiếm đánh Chân Lạp và phần lãnh thổ phía Nam của Đại Nam nên Hoàng đế Nguyễn Thánh Tổ quyết định:

– Ra lệnh cho các đơn vị cấm quân cùng 500 hương dũng đi vào Nam.

– Tăng cường cho An Giang 10 chiến thuyền; các tỉnh Vĩnh Long, Định Tường, Hà Tiên mỗi tỉnh 5 đến 7 chiếc; cấp cho Vĩnh Long 3000 cân thuốc súng; An Giang và Định Tường mỗi tỉnh 2000 cân, Hà Tiên 1000 cân; cấp đại bác mỗi tỉnh từ 5 đến 10 khẩu, số đạn mỗi khẩu 100 viên.

– Quân từ Tử Cấm Thành cùng nhiều thuyền lớn, voi chiến, súng đạn. Đồng thời động viên 10.000 quân từ các tỉnh đi vào Gia Định. – Mọi hoạt động tăng cường được thực hiện trong bí mật để che mắt quân Xiêm và không để nhân dân trong vùng hoang mang.

d. Quân Xiêm chống đỡ.

– Ở phía Nam: Quân triều Nguyễn do các tướng Trương Minh Giảng và Nguyễn Xuân tiến tới An Giang đánh úp đạo quân của Bodin). Bị đánh bất ngờ, cùng với sức mạnh của quân đội Hoàng gia, quân Xiêm đại bại tại sông Cổ Cẳng, nên phải rút lui về Ba Nam với hy vọng theo đường bộ tiến đánh Tây Ninh. Tuy nhiên, dưới sức mạnh của quân nhà Nguyễn, kế hoạch này của Bodin không thực hiện được.

– Ở phía Bắc: Quân Xiêm dẫn thêm 1000 quân Vạn Tượng tấn công Trấn Ninh. Lực lượng quân triều Nguyễn do các tướng Nguyễn Đức Long, Nguyễn Văn Xuân chấn giữ, không cho Xiêm tiến vào. Để phân tán quân Nhà Nguyễn, vua Rama III huy động quân từ Luang Prabang và Nông Khai tấn công Trấn Ninh và vùng biên giới từ Quảng Trị đến Nghệ An.

Từ tháng 1 đến tháng 5/1834, quân Xiêm tăng cường tấn công, quấy phá, bắt giết. Toàn bộ trung và nam quốc gia Đại Nam rơi vào tình trạng báo động, uy hiếp đến an ninh, an toàn lãnh thổ. e. Quân Việt tổng lực phản công.

– Vùng phía Nam: Triều đình xác định ngay từ đầu mục tiêu của quân Xiêm là Chân Lạp và Nam Bộ, do vậy bảo vệ được Nam Bộ thì sẽ giải quyết được tình hình. Tại Chân Lạp, quân Chân Lạp ở miền Đông tiến đánh quân Xiêm. Cùng lúc phải đối phó Đông – Tây, tướng Bodin xuống tinh thần. Các cánh quân thuỷ, bộ của triều đình Huế đến nơi, làm cho quân Xiêm càng thêm nao núng. Quân triều Nguyễn tổng lực phản công, chiếm lại các tỉnh Châu Đốc, An Giang và thành Hà Tiên. Tại đây, năm 1834, đã diễn ra trận thủy chiến trên sông Vàm Nao, quyết định toàn bộ cục diện cuộc chiến. Quân Xiêm đại bại sau nhiều giờ giao tranh, xác quân Xiêm nổi trôi sông.

Trận thủy chiến sông Vàm Nao trong cuộc kháng chiến chống Xiêm.
Trận thủy chiến sông Vàm Nao trong cuộc kháng chiến chống Xiêm.

Chiến thắng Vàm Nao là một trong những trận thủy chiến oanh liệt và vĩ đại trong lịch sử chống giặc ngoại xâm của người Việt. Kế hoạch tấn công Gia Định của Xiêm không thành, tướng Xiêm cho rút quân bí mật. Tướng Bodin ra lệnh phóng lửa đốt hết kho tàng, nhà cửa…

Quân Nguyễn truy đuổi quân Xiêm đến tận biên giới Xiêm – Chân Lạp. Quân Nguyễn đưa Hoàng gia về kinh đô Nam Vang, Ang Chan trở lại ngôi vua. Cũng từ đây, Đại Nam thiết lập chế độ bảo hộ với Chân Lạp. Từ 40.000 quân, khi về đến biên giới, tàn quân Xiêm chỉ còn hơn 3.000.

– Vùng phía Bắc: Tháng 2/1834, quân Việt và quân Xiêm giao tranh ở động Giăng Màn, quân Việt thua trận này, tướng Phan Văn Sĩ hy sinh. Quân Đại Nam phải lui về giữ ở Trú Cẩm. Hoàng đế Nguyễn Thánh Tổ lại cử Nguyễn Văn Xuân ra chi viện đánh lui quân Xiêm.

Lúc này, sau thất bại nặng nề ở phía Nam, quân Xiêm ở phía Bắc cũng nhanh chóng bị đánh bại. 3. Kết quả và ý nghĩa. Chiến thắng quân sự của triều đình nhà Nguyễn đã khiến Đại Nam làm chủ và uy hiếp một vùng rộng lớn của Đông Nam Á, từng bước đặt chế độ bảo hộ lên các nước chư hầu.

Từ đây, uy danh của Đại Nam nổi hơn bao giờ hết, các nước chư hầu càng thêm kính phục. Có thể nói, Hoàng đế Nguyễn Thánh Tổ không chỉ giỏi “trên giường” mà trên góc độ cầm quân ông cũng thể hiện mình có một tầm nhìn đáng nể.

Nguồn tra cứu:

  • – Đại Nam Thực Lục.
  • – Việt Nam Sử Lược.
  • – Minh Mạng Chính Yếu.

Tác giả Cường Phạm. Group Tìm hiểu về lịch sử Việt Nam.

Cường Phạm
Follow tôi: